Skar Ne Demek?
Günlük hayatta “skar” kelimesini genelde yara izi anlamında kullanıyoruz.
Vücudunuzda bir kesik, yanık, cerrahi dikiş ya da sivilce olduğunda, cildiniz bu alanı onarmak için yeni doku üretir. Bu yeni dokuya skar dokusu denir.
Bazı durumlarda bu onarım, olması gerekenden fazla çalışır. İşte o zaman hipertrofik skar veya keloid oluşabilir.
Yara İzi Tipleri: Hipertrofik İz mi, Keloid mi?
Keloidi anlamanın en iyi yollarından biri, onu hipertrofik iz ile karşılaştırmaktır. Bir çalışmada bu iki iz tipi şöyle özetlenmiştir:
– Hipertrofik iz
– Yaralanmanın olduğu alanla sınırlı kalır.
– Daha çok omuz, diz, bilek, boyun gibi bölgelerde görülür.
– Genellikle daha erken dönemde ortaya çıkar ve zamanla bir miktar gerileyebilir.
– Cerrahiyle çıkarıldığında tekrar etme riski, keloide göre daha düşüktür.
– Keloid
– Yaralanma alanını aşarak çevre deriye taşar.
– Göğüs kemiği (sternum), kulak memesi ve kıkırdak, yanaklar, kollar gibi bölgelerde sık görülür.
– Aylar–yıllar içinde büyümeye devam edebilir ve kendiliğinden gerileme eğilimi azdır.
– Cerrahi sonrası tekrar etme oranı yüksektir.
Hipertrofik Skar ve Keloid Arasındaki Temel Farklar
Aşağıdaki karşılaştırma, büyük bir hasta serisinde kullanılan tabloya dayanır:
1.Yaranın Sınırları
– Hipertrofik skar: Sadece başlangıçtaki yara alanında kalır.
– Keloid: Yaranın dışına taşar, daha geniş ve düzensiz hale gelir.
2.Zaman İçindeki Davranış
– Hipertrofik skar: Hızlı büyüme döneminden sonra kısmen gerileyebilir, zamanla daha düz ve yumuşak hale gelebilir.
– Keloid: Uzun süre, hatta yıllarca kalıcı olabilir; kendiliğinden gerileme beklenmez.
3.Tekrar Etme Riski
– Hipertrofik skar: Cerrahi çıkarma sonrası tekrar etme oranı daha düşüktür.
– Keloid: Cerrahi sonrası tekrar oluşma oranı yüksektir, bu nedenle tek başına kesip almak genelde önerilmez.
4.Cilt Rengi ile İlişki
– Hipertrofik skar: Cilt rengi ile belirgin bir ilişki bildirilmemiştir.
– Keloid: Özellikle koyu tenli kişilerde daha sık görülür.
Hipertrofik Skar Tedavisi ve Keloid Tedavisi: Gerçekçi Beklentiler
1.Önce Doğru Tanı
– İz sadece yara içinde ve nispeten yeni ise, çoğu zaman hipertrofik skar düşünülür.
– İz yaranın dışına taşmış, eski ve yıllardır değişmiyor ya da büyüyor ise, keloid olasılığı artar.
Doğru tanı, tedavi seçimini doğrudan etkiler.
2.Tedaviden Beklenecekler
Gerçekçi olmak çok önemlidir:
– Amaç genelde doku kalınlığını azaltmak,
– Kaşıntı, ağrı gibi şikâyetleri hafifletmek,
– Ve günlük hayatta sizi daha az rahatsız eden bir görünüme yaklaşmaktır.
Tamamen “hiç iz kalmamış gibi” bir sonuç, çoğu zaman mümkün değildir.
3.Lazer İşlemlerinde Risk–Fayda Dengesi
Dövme silme gibi işlemlerde kullanılan Q-anahtarlı Nd:YAG lazerler için büyük serilerde hipertrofik skar oranının %1’in altında olduğu gösterilmiştir.
Bu, doğru merkez ve doğru uzmanla çalışıldığında riskin görece düşük olabileceğini gösterse de, özellikle:
– Daha önce keloid öykünüz varsa
– Koyu tenliyseniz
– Yara eğilimli bir bölgede işlem yapılacaksa riskleriniz ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Keloid kendiliğinden geçer mi?
Kaynaklara göre keloidler yıllarca kalabilir ve belirgin bir kendiliğinden gerileme göstermezler. Bu yüzden, rahatsız edici boyuttaysa veya hızla büyüyorsa, bir uzmana görünmek önemlidir.
2.Tek seans tedavi yeterli olur mu?
Genellikle hayır.
Keloid tedavisinde, ister enjeksiyon olsun, ister cerrahi–lazer kombinasyonları, birden fazla seans ve uzun süreli takip gerekir. Dövme lazeri sonrası iz gelişimiyle ilgili büyük seriler bile, hastaları yıllarca takip ederek izlerin seyrini değerlendirmiştir.
3.Dövme veya lazerden sonra keloid oluştu; kulak piercingi yaptırabilir miyim?
Kaynaklarda, daha önce keloid geliştirmiş bazı hastalarda, uygun parametrelerle yapılan lazer dövme silme işlemi sonrası yeni keloid oluşmadığı bildirilmiştir. Ancak dövme üzerine lazer epilasyon yapılan bir vakada, yanık sonrası keloid geliştiği ve hastanın daha önce de hipertrofik iz/keloid öyküsü olduğu anlatılmaktadır.
Bu bilgiler şunu gösteriyor:
– Daha önce keloid geliştirmişseniz, yeni bir travma (piercing, dövme, agresif lazer vb.) sizin için daha riskli olabilir.
– Yeni bir kulak piercingi düşünüyorsanız, özellikle kulak memesi veya kıkırdak bölgesine, mutlaka önce bir dermatolog veya plastik cerrahla risk değerlendirmesi yapmalısınız.
İçindekiler
Referanslar